O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Zgryźliwy problem, czyli o wadach zgryzu słów kilka

 

Określenie "zgryz:" odnosi się do tego w jaki sposób górne i dolne zęby układają się względem siebie, gdy pysk psa jest naturalnie zamknięty. W rezultacie zgryz stanowi kombinację trzech składowych - liczby zębów, kształtu szczęki i żuchwy oraz położenia zębów. Wzajemne ustawienie zębów powinno dawać kompletny zgryz określony w standardzie dla danej rasy, który jest skrupulatnie oceniany przez sędziów na wystawach psów. Zgryz wpływa również na funkcjonalność psiego pyska.

 

Wady zgryzu to nic innego, jak zaburzenie w ułożeniu zębów, które w mniejszym lub większym stopniu może prowadzić do różnych nieprawidłowości w obrębie jamy ustnej psa. Wada zgryzu może być spowodowana zaburzeniami długości lub szerokości szczęki i żuchwy (wada szkieletowa - jeśli nie można udowodnić jej podłoża na tle rozwojowym, to zazwyczaj ma charakter dziedziczny), wadliwym położeniem zęba (wada zębowa - jeśli nie należy do grona predyspozycji rodzinnych lub rasowych, to zazwyczaj jest niedziedziczna) lub kombinacją obu powyższych. Rozwój zgryzu może być uwarunkowany czynnikami genetycznymi lub genetycznymi i środowiskowymi - wówczas mamy do czynienia z wadą genetyczną lub tylko środowiskowymi, gdzie do czynienia będziemy mieli z wadą nabytą.

 

Specyficzne mechanizmy prowadzące do ujawnienia się wady zgryzu uwarunkowanej genetycznie nie zostały, jak dotąd poznane. Naukowcy w toku prowadzonych badań spekulują, iż prawdopodobnie wady zgryzu dziedziczone są w sposób poligeniczny, a liczba genów warunkujących ich powstanie nie jest znana.

 

Takie cechy genetycy nazywają ilościowymi. Cechy ilościowe są kontrolowane przez kumulatywne efekty wielu loci genowych, jak również przez wpływ zróżnicowanego środowiska, w jakim żyją poszczególne osobniki. Istnieje także nowo wyróżniona kategoria cech zmieniających się w sposób nieciągły, ale kontrolowanych w sposób ilościowy (ciągły). Kombinacja czynników genetycznych i środowiskowych sprawia, że niektóre osobniki przekraczają próg z jednego stadium genotypowego do drugiego. Nie przejawiają się one w postaci wzajemnie się wykluczających przeciwieństw, lecz przyjmują wartości zawarte w określonym przedziale, wyznaczonym przez wartości skrajne - najwyższa i najniższa. W każdej losowo wybranej grupie osobników można stwierdzić rożne wartości danej cechy ilościowej, których rozkład zbliżony jest najczęściej do normalnego. W przypadku wad zgryzu wartościami skrajnymi są - z jednej strony - doskonały stan zgryzu - z drugiej zaś - ciężka jego deformacja i na ogół, w losowo dobranej grupie osobników, stwierdzić można różne stadia pośrednie, pomiędzy ciężkimi deformacjami, a ich brakiem. Taki sposób ewentualnego dziedziczenia wad zgryzu sprawia, że po obydwojgu rodzicach z doskonałym zgryzem mogą urodzić się zwierzęta z wadami zgryzu i odwrotnie.

 

Rozpatrując wady zgryzu należy spojrzeć na nie zarówno od strony hodowlanej, jak i medycznej. Każda rasa posiada wzorzec rasy opisujący różne cechy wyglądu i charakteru, które wyróżniają daną rasę spośród innych. Jednymi z bardzo szczegółowo opisanych cech dla każdej rasy jest ilość i jakość zębów oraz ich wzajemne położenie, czyli zgryz. Hodując psy danej rasy trzeba zatem kierować się wymogami standardu i uzębienie oraz zgryz, to jedne z głównych składowych standardu, na które trzeba zwracać szczególną uwagę. Jednym zdaniem pisząc: ilość zębów oraz zgryz muszą być zgodne z wymogami standardu, bo bez tego, nawet najlepsze zwierzę pod względem wszystkich innych cech, nie zrobi kariery wystawowej, ani nie wejdzie do hodowli.

 

Przeglądając standardy ras uznanych przez FCI, bez trudu zauważmy że, w ok. 75% najbardziej pożądanym zgryzem uznanym za prawidłowy jest zgryz uformowany w trakcie udomowienia psa - zgryz nożycowy. Ale dla niektórych ras (głównie pasterskich) wymagany lub dopuszczany jest również typ zgryzu pierwotnego - zgryz cęgowy. Dla odmiany u ras o brachycefalicznej budowie czaszki (np. buldog, bokser) standardy ras wymagają, by zgryz miał charakter przodozgryzu. W spisie znajdziemy również takie rasy, u których dopuszczony lub nawet wymagany będzie lekki tyłozgryz. Jak widać rozbieżności są duże i to co dla jednej rasy będzie stanowiło normę u drugiej może być już wadą. Dlatego też z hodowlanego punktu widzenia, prawidłowym zgryzem dla danej rasy zawsze będzie ten, który jest zapisany w jej standardzie. Trochę inaczej ma się sprawa z medycznego punktu widzenia. W weterynarii za prawidłowy uznawany jest jedynie zgryz nożycowy, a każdy inny rozpatrywany jest w formie anatomicznej wady.

 

Klasyfikacja zgryzu (wg Wiggs&Lobprise)

  • klasa 0.1 zgryz normalny (prawidłowy - z punktu widzenia weterynarii - zgryz nożycowy);

  • klasa 0.2 wariant zgryzu normalnego (prawidłowy w danej rasie - wg wzorca FCI - dotyczy tylko położenia siekaczy);

  • klasa 0.3 normalny warunkowo (podobnie jak w klasie 0.2, dopuszczany tylko dla danej rasy, ale dotyczy wad szkieletowych);

  • klasa 1 nieprawidłowo położony tylko jeden ząb;

  • klasa 2 tyłożuchwie - w porównaniu do szczęki pies ma za krótką żuchwę;

  • klasa 3 przodożuchwie - w porównaniu do szczęki pies ma za długą żuchwę;

  • klasa 4 zgryz krzywy - połączenie kilku różnych wad.

Nieprawidłowy zgryz to nie tylko problem natury estetycznej, ale także zaburzenie, które ma wpływ na cały narząd odpowiedzialny za pobieranie i wstępne rozdrabnianie pokarmu. Niewłaściwe ustawienie zębów w żuchwie i szczęce utrudnia też właściwą higienę, a tym samym umożliwia działanie bakteriom i zwiększa ryzyko wystąpienia wielu chorób np. próchnicy. Wady zgryzu mogą też prowadzić do niewłaściwej pracy żuchwy względem szczęki, a tym samym np. do zbyt intensywnego ścierania szkliwa. Oprócz tego nieprawidłowe ustawienie zębów względem siebie może być przyczyną ranienia dziąseł, a także zaburzenia tego typu mogą skutecznie uniemożliwiać prawidłowe zamknięcie pyska. Dlatego też od strony klinicznej, lekarza weterynarii zawsze będzie interesować taka wada zgryzu, która dla danego osobnika będą stanowić źródło dyskomfortu i bólu, lub prowadzić będzie do różnego stopnia patologii jamy ustnej, uniemożliwiającej zwierzęciu normalne funkcjonowanie. Wady zgryzu dotyczyć mogą zarówno uzębienia mlecznego, jak i uzębienia stałego. Ze względu na ustawienie zębów górnych względem dolnych, a także zębów w jednym łuku względem siebie wyróżniamy różne wady zgryzu.

 

Budowa głowy, szczęki i żuchwy oraz zależności między nimi względem zgryzu

Wraz z typem i budową głowy silnie powiązana jest budowa oraz kształt szczęki i żuchwy oraz ułożenie zębów. Warto zaznaczyć, że zgodnie z przeznaczeniem rasy, która tworzona była jako ściśle użytkowa, niemal koniecznym wymogiem była odpowiednia konstrukcja silnej szczęki i żuchwy. Powinny one być odpowiednich proporcji. Żuchwa musi być mocna, prawidłowej szerokości, a w rzucie górnym układ ramion szczęki przyjmuje kształt graniastej litery "U". Taki układ zapewnia optymalne rozłożenie zębów. Na rysunku nr 1 widzimy właśnie głowę o dobrych proporcjach, prawidłową szczękę i bryłę głowy widzianą z góry.

 

 

Na rysunku nr 2 głowa jest masywna, ciężka z krótką i szeroką kufą w typie molosowatym, to sprawia, że żuchwa jest również stosunkowo krótka, masywna, szeroka, zaś same zęby są rozstawione zbyt szeroko. W rzucie górnym układ ramion szczęki przyjmuje kształt litery "O". Przy takiej budowie zdarzają się nieprawidłowości w zgryzie z tendencją do występowania przodozgryzu.

 

 

Na rysunku nr 3 widzimy głowę długa, lekką, z długą i wąską kufą w typie teriera, co sprawia, że żuchwa jest również stosunkowo długa, ale wąska, zaś same zęby są rozstawione zbyt wąsko. W rzucie górnym układ ramion szczęki przyjmuje kształt litery "V". Bardzo często przy takiej budowie głowy i żuchwy kły rosną zbyt wąsko pod niedostatecznym kątem i w efekcie nie mieszczą się w górnej szczęce, a wrastają w nią. Kły, które wyrastają zbyt wąsko, ranią podniebienie i dziąsła. Bez interwencji bardzo szybko prowadzą do deformacji zgryzu. Bardzo ciasne zgryzy mają tendencję do przechodzenia wraz z wiekiem psa w zgryz cęgowy. Tak zbudowana głowa i ukształtowanie szczęki może predysponować również do występowania tyłozgryzu oraz zgryzu kulisowego.

 

 

W przypadku czarnego teriera rosyjskiego jednym prawidłowym zgryzem jest zgryz nożycowy (zęby duże, białe, bez odstępów; dolne siekacze ustawione w jednej linii. Uzębienie kompletne (42 zęby), zgryz nożycowy). W poniższym opracowaniu omówimy podstawowe wady zgryzu, które u CTR-a uznawane są za nieprawidłowe.

 

Przodożuchwie: wrodzona (genetyczna) wada kostna zgryzu, polegająca na donosowym wzroście żuchwy w stosunku do szczęki. Przodożuchwiu najczęściej towarzyszy przodozgryz. Nierównomierny wzrost żuchwy prowadzi do dysproporcji łuków zębowych, przy czym łuk zębowy dolny jest większy od górnego. Inaczej mówiąc żuchwa jest za długa w stosunku do szczęki i większość lub wszystkie zęby żuchwy są przesunięte donosowo w stosunku do ich prawidłowego położenia. Przy dużym przodozgryzie pojawia się szpara pomiędzy szczęką, a nadmiernie wysuniętą do przodu żuchwą, co z kolei prowadzi do deformacji pyska, a także uszkodzeń w obrębie stawu żuchwowo-skroniowego. Zwierzę ma również trudności z pobieraniem i gryzieniem pokarmów. Przy tego typu dysproporcjach siekacze szczęki zazwyczaj uszkadzają dziąsła żuchwy, bo przy zamkniętym pysku opierają się bezpośrednio na podniebieniu żuchwy. Mogą pojawić się również nieprawidłowości w wyglądzie i kierunku wzrostu kłów, siekaczy i trzonowców. Przy małych dysproporcjach może dojść tylko do donosowego przesunięcia łuku zębów siecznych żuchwy, a pozostałe zęby zachowają prawidłowe położenie. W takim przypadku mamy do czynienia ze zgryzem krzyżowym przednim (odwrócony zgryz nożycowy), który zazwyczaj nie ma charakteru wrodzonego, a wynika z zaburzeń powstałych w trakcie wyrzynania zębów.

   

lekki przodozgryz

 

poważny przodozgryz

 

Najlżejszą formą przodozgryzu jest zgryz cęgowy (kleszczowy). Przy zamkniętym pysku siekacze górne i dolne stykają się ze sobą końcowymi powierzchniami koron. Dolny kieł znajduje się bardziej przyśrodkowo od górnego, tzn. między kłem górnym i zewnętrznym siekaczem górnym (okrajkiem). W odcinku bocznym górny P1 (łamacz) styka się z odpowiednimi powierzchniami dolnego P4 i M1. Z klinicznego punktu widzenia zgryz taki nie jest pożądany bowiem prowadzi do szybszego ścierania się koron zębów.

   

zgryz cęgowy

 

Tyłożuchwie: wrodzona (genetyczna) wada kostna zgryzu, polegająca na zahamowaniu donosowego wzrostu żuchwy zazwyczaj z towarzyszącymi zmianami w budowie tej kości. Wada ta prowadzi do tyłozgryzu. Żuchwa jest krótsza niż szczęka, co powoduje doogonowe przemieszczenie się zębów siecznych, kłów i przedtrzonowców dolnych w stosunku do górnych. Siekacze górne znajdują się przed siekaczami dolnymi, a pomiędzy łukami zębów występuje wolna przestrzeń, zęby nie stykają się ze sobą. Czasami mogą towarzyszyć tej wadzie braki zębowe lub nadmierne stłoczenie zębów w żuchwie. W tyłozgryzie może dochodzić także do uszkodzenia tkanek przyzębia i podniebienia szczęki przez opierające się na nich kły żuchwy.

   

 tyłozgryz

 

Zgryz krzywy (wry bite): wrodzona (genetyczna) wada kostna polegająca na nierównomiernym wzroście (deformacji) głowy (zwykle jedna strona szczęki/żuchwy jest dłużna niż druga). W najdelikatniejszej formie powstaje jednostronne przodożuchwie lub tyłożuchwie. W mocniej wyrażonych formach mamy do czynienia z "krzywą głową", a zgryz ma przesuniętą oś środkową. W obszarze zębów siecznych może wtedy powstać zgryz otwarty, czyli zęby sieczne są przemieszczone w płaszczyźnie pionowej i nie stykają się w zgryzie.

 

zgryz krzywy

 

 

Zwężona żuchwa: wrodzona (genetyczna) wada kostna polegająca na niedostatecznym rozwoju i rozroście kości żuchwy w skutek czego jest ona odpowiednio długa, ale zbyt wąska w stosunku do szerokości szczęki. W efekcie kły żuchwy zamiast znajdować się w diastemie pomiędzy górnym trzecim zębem siecznym, a kłem szczęki, dotykają dziąseł szczęki lub podniebienia górnego. Wada ta może pojawić się zarówno w zgryzie mlecznym, jak i przy wyżynaniu zębów stałych. Ostatnimi czasy problem ten jest notowany u CTR-a. Zazwyczaj zwierzę obarczone taką wadą nie jest w stanie domknąć szczęk, a  z czasem na podniebieniu lub dziąsłach szczęk, w skutek nacisku kłów dolnych opierających się na nich, powstają różnego stopnia uszkodzenia tkanki - włącznie z możliwością wystąpienia przetoki ustno-nosowej. Jeśli wada ujawni się w zgryzie mlecznym, to aby minimalizować jej następstwa i zapobiec ewentualnym dalszym deformacjom zazwyczaj usuwa się mleczne kły, które wrastają w podniebienie górne. W wyniku wąskiego rozstawu żuchwy często dochodzi do przemieszczenia zębów siecznych, które mogą być przesunięte do tyłu oraz do przodu względem siebie. Taka nieprawidłowość najczęściej prowadzi do zgryzu krzyżowego przedniego. Ta wada zgryzu oprócz charakteru wady genetycznej (zaburzenia rozwojowe szczęki i/lub żuchwy) może mieć również charakter wady nabytej (przemieszczenie dojęzykowe siekaczy szczęki, przetrwałe mleczne zęby sieczne). Polega ona na tym, że przypomina ona odwrócony zgryz nożycowy w odniesieniu do jednego, kilku lub nawet wszystkich zębów siecznych.

 

 zgryz krzyżowy przedni

   

Zgryz krzyżowy tylny to wada zębowa polegająca na nieprawidłowej relacji między łamaczami (czwarty przedtrzonowiec szczęki i pierwszy trzonowiec żuchwy), w której zamiast normalnej relacji policzkowo/językowej jest obecna sytuacja odwrotna. Jednocześnie brak jest cech wady szkieletowej, czyli nie stwierdza się zaburzeń w długości lub szerokości szczęk. Zgryz taki często występuje u ras długoczaszkowych np. u chartów.

   

Przykłady nieprawidłowości

 

wąska żuchwa, krzywy zgryz, kły rozciągane mechanicznie w okresie wzrostu

 

wąska żuchwa

 

zgryz nożycowy, zaburzony szyk w łuku zębów siecznych

 

zgryz cęgowy

 

poważny przodozgryz

 

tyłozgryz u szczenięcia - zęby mleczne

 

Leczenie

Decyzja o podjęciu leczenia uzależniona jest przede wszystkim od tego czy wada dotyczy zębów mlecznych czy stałych, rodzaju wady oraz jej wpływu na komfort życia psa. Leczenie wad zgryzu trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy i sprowadza się przede wszystkim do poprawienia funkcjonalności zgryzu i tym samym wygody życia zwierzęcia. Leczenie wad dziedzicznych wyłącznie w celu poprawienia wizerunku estetycznego zwierzęcia tylko po to, by mogło ono brać udział w wystawach i uzyskać kwalifikację hodowlaną jest nieetyczne i nie powinno być w ogóle praktykowane. Zwierzęta, u których dokonano korekty wad zgryzu o charakterze dziedzicznym, powinny być wycofane z hodowli. Nie wszystkie wady zgryzu wymagają leczenia. Wada zgryzu powodująca uraz lub dyskomfort zawsze powinna być w odpowiedni sposób leczona. Szczególną uwagę należy zwrócić na uzębienie mleczne i towarzyszące im ewentualne zaburzenia (wrastające w dziąsła kły, przetrwałe zęby mleczne, zęby rosnące w nieprawidłowym kierunku, nadliczbowe zęby). Zastosowanie w porę odpowiednio dobranego leczenia może wpłynąć na usunięcie wady, zminimalizowanie jej skutków, spowolnienie pogłębienia wady, co w całokształcie może przełożyć się na stan zgryzu w uzębieniu stałym.

 

W zależności od wady zgryzu i jej wpływu na funkcjonalność zgryzu lekarz może zdecydować o:

  • ekstrakcji zęba lub zębów znajdujących się w nieprawidłowej pozycji;

  • zmianie rozmiaru i kształtu zęba lub zębów w taki sposób, aby jego/ich nowa forma nie powodowała urazów;

  • zmianie pozycji zęba lub zębów w taki sposób, aby przestał/y być źródłem problemów (ćwiczenia, aparaty ortodontyczne);

  • leczeniu operacyjnym głównie wad szkieletowych w przypadkach, gdy zastosowanie innej metody nie jest możliwe.

Opracowała Redakcja Portalu Świat Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne, materiały już opublikowane na stronie Świat Czarnego Teriera oraz:

- Stomatologia małych zwierząt C. Tutt, wyd. I polskie, red. J. Gawor, rok wydania: 2008;

- Stomatologia. Praktyka lekarza małych zwierząt Gorrel Cecilia, wydawnictwo Medyczne Urban & Partner. 2017.

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768