O Rasie

Pochodzenie

Zdrowie

Żywienie

Psychika

 Szkolenie

Hodowla

Szczenięta

Pielęgnacja

Wystawy

Statystyka

Biblioteka

Ranking

Galeria

Kynologia

Prawo

Pobieralnia

S.O.S

Rozmaitości

Linkownia

 

Oczy... zwierciadło psiego wnętrza

 

Kto miał możliwość spojrzenia w psie oczy ten wie, że można z nich wyczytać wiele emocji... radość, smutek, zaciekawienie... jednak, by było to możliwe, oczy muszą być zdrowe i pełne blasku... W świecie pędzącej do przodu cywilizacji choroby i schorzenia oczu nie omijają też psów. Część z nich ma podłoże czysto genetyczne, a i ryzyko ich wystąpienia związane jest z konkretnymi rasami, inne występują niezależnie od rasy i są często dziełem zwykłego przypadku (nieszczęśliwy wypadek, zakażenia, podrażnienia, uszkodzenia, zła pielęgnacja lub jej brak). Prawidłowo pielęgnowane Czarne teriery rosyjskie zazwyczaj nie miewają problemów z oczami. Sporadycznie słyszy się o występowaniu ektropium lub grudkowego zapalenia III powieki. Jednak już przy braku należytej pielęgnacji może pojawić się zapalenie spojówek. By móc zrozumieć omawianą problematykę poniżej przekrojowy materiał wraz z omówieniem najistotniejszych aspektów.

 

 

Budowa oka

 

W hierarchii zmysłów, wzrok stoi tuż za węchem i słuchem, jest więc zmysłem przydatnym, ale nie koniecznym do przetrwania. Pies bazuje głównie na wrażeniach węchowych i słuchowych, co oznacza, że dla niego nie jest istotne to, co widzi, dopóki nie zobaczy tego węchem i słuchem.

 

Zgodnie ze standardem oczy CTR-a powinny być: średniego rozmiaru, owalnego kształtu, bezpośrednio i szeroko osadzone, ciemne. Powieki suche ściśle przylegające, czarne.

Braki stanowią: oczy okrągłe, zbyt jasne; zbyt blisko lub daleko osadzone;

Poważne wady stanowią: widoczna trzecia powieka, jasne oko;

Wadami są: zez lub oczy różnego koloru.

 

 

W swojej podstawowej budowie oko psa jest bardzo podobne do budowy oka ludzkiego. Główna, widoczna różnica, to bardzo duże i okrągłe źrenice oraz wąziutki pasek tęczówki. Ma to duże znaczenie, gdyż oczy psa zostały tak skonstruowane, aby ułatwić mu widzenie w bardzo słabym świetle. Duża źrenica ma właśnie takie zastosowanie, iż przepuszcza o wiele więcej światła, co sprawia, że w ciemnościach przedmioty są wyraźniejsze. Jednakże odbywa się to kosztem utraty głębi ostrości, która odpowiada za ostrość przedmiotów. Oznacza to, że dla psa przedmioty położone zbyt blisko niego lub też zbyt daleko są albo bardzo rozmazane, albo wręcz niewidoczne. Dlatego psy najlepiej widzą to, co jest położone mniej więcej "w połowie drogi" od ich oczu. Co prawda źrenica psa może się dowolnie rozszerzać i zwężać, jednakże nigdy nie zwęży się na tyle, by głębia ostrości dorównywała tej, jaką posiada człowiek.

 

Gałka oczna znajduje się w przedniej części oczodołu i porusza się dzięki ruchom mięśni ocznych w zagłębieniu utworzonym przez tkankę tłuszczową oczodołu i liczne powięzie. Wychodzący z niej nerw wzrokowy przechodzi przez otwór kostny do wnętrza czaszki i dalej do mózgu. Oko ma w przybliżeniu kształt kuli, wypełnionej w większości bezpostaciową substancją (ciałkiem szklistym), znajdującej się pod ciśnieniem pozwalającym na utrzymanie jego kształtu. Ciało szkliste składa się przede wszystkim z wody oraz kolagenu i kwasu hialuronowego. Ściana gałki ocznej zbudowana jest z trzech błon: zewnętrznej, środkowej i wewnętrznej.

 

Przednia część gałki ocznej i wewnętrzna część powiek pokryte są przezroczystą błoną zwaną spojówką. Twardówka jest najbardziej zewnętrzną częścią oka. Zbudowana jest z nieprzeźroczystej błony włóknistej łącznotkankowej. W przedniej części oka przechodzi w rogówkę. Rogówka kształtem przypomina wypukłe szkiełko od zegarka i u psa jest ona powierzchniowo dość duża. Zbudowana jest z przeźroczystej błony włóknistej. Między twardówką a siatkówką leży naczyniówka zbudowana z licznych naczyń krwionośnych, która wraz z tęczówką i ciałem rzęskowym tworzy błonę naczyniową. Błona naczyniowa odpowiedzialna jest za odżywianie i zaopatrywanie w tlen siatkówki. Zawiera ona m.in. liczne komórki barwnikowe (melanocyty), nadające m.in. kolor tęczówce. Ciało rzęskowe utrzymuje soczewkę w odpowiednim położeniu.

 

Wewnątrz gałki ocznej wyróżnia się trzy komory. Komora przednia to przestrzeń w oku tuż za rogówką i przed soczewką. Natomiast tylna komora to maleńka przestrzeń między tylną częścią tęczówki a przednią częścią soczewki. Przednia i tylna komora oka wypełnione są przezroczystym płynem, zwanym cieczą wodnistą. Stałość składu chemicznego i właściwości fizycznych cieczy wodnistej zapewnia bariera komorowo-naczyniowa. Podłożem strukturalnym tej bariery jest śródbłonek naczyń włosowatych tęczówki i nabłonek ciała rzęskowego, który jest rodzajem gruczołu rozpościerającym się jak kryza wokół tylnej komory oka.  Ciecz wodnista jest aktywnie wydzielana przez nabłonek pozbawiony pigmentu w wyniku procesu metabolicznego, który zależy od działania wielu układów enzymatycznych. Wielkość produkcji cieczy wodnistej u psa wynosi około 1–2 µl/min. Ciecz wodnista po przedostaniu się przez źrenicę do komory przedniej odpływa w kącie zawartym między rogówką a tęczówką, nazywanym kątem przesączania (kątem rogówkowo-tęczówkowym). Krążenie krwi w błonie naczyniowej oka oraz wydzielanie cieczy śródocznych i ich prawidłowy przepływ zapewniają odpowiednie ciśnienie we wnętrzu gałki ocznej.  U psa prawidłowe ciśnienie wewnątrz gałki ocznej wynosi poniżej 25 mmHg. Ciecz wodnista, wypełniając przednią część oka, odgrywa ważną rolę w stosunku do soczewki i rogówki. Elementy optyczne oka nie mają własnych naczyń krwionośnych, a rolę zaopatrzenia w tlen i składniki odżywcze spełnia ciecz wodnista.

 

Siatkówka jest receptorową częścią oka. Składa się z części wzrokowej (receptorowej) i części niereceptorowej, pokrywającej ciało rzęskowe i tęczówkę. Siatkówka niereceptorowa stanowi wewnętrzną warstwę ściany gałki ocznej w pobliżu ciała rzęskowego, a także pokrywa ciało rzęskowe oraz tylną powierzchnię tęczówki. W skład siatkówki receptorowej wchodzą trzy rodzaje neuronów biorących udział w odbiorze i analizie obrazów: komórki wzrokowe pręcikonośne i czopkonośne, komórki nerwowe dwubiegunowe, poziome i amakrynowe oraz komórki nerwowe zwojowe. Siatkówka receptorowa ma złożoną, dziesięciowarstwową budowę. Siatkówka psa posiada dwa rodzaje komórek wzrokowych: pręcikonośne i czopkonośne. Komórki pręcikonośne stanowią większość i są odpowiedzialne za rejestrację słabego światła monochromatycznego, bez odróżniania kolorów. Z kolei komórki wzrokowe czopkonośne są neuronami odbierającymi silne światło oraz barwy. W siatkówce oka psa występuje stosunkowo mała liczba komórek czopkonośnych tj. jedynie ok. 10% wszystkich komórek wzrokowych, co przekłada się na osobliwe widzenie kolorów przez psy. Oko psie posiada o wiele więcej pręcików (odpowiedzialnych za kształt i ruch widzianych przedmiotów), ponadto ma dodatkową strukturę, która ułatwia widzenie w mroku.

 

Zapewne każdy posiadacz psa zauważył, że w nocy i podczas robienia zdjęć oczy psa nabierają żółtego lub zielonego blasku. Słowem: świecą. Jest to związane z umieszczoną za siatkówką makatą, która odbija przedostające się przez siatkówkę światło. Makata działa jak swego rodzaju lustro, które przechwytuje promienie świetlne i przekazuje je z powrotem do siatkówki. Co ciekawe, odbija ona te promienie, które umknęły światłoczułym receptorom (pomaga odbierać bardzo słabe światło). Makata jest zbudowana w taki sposób, iż nadaje światu fluorescencyjny odblask oraz lekko zmienia jego kolor. Jednakże ceną za zdolność widzenia w mroku jest utrata ostrości, którą powoduje różnica w kierunkach padania światła padającego bezpośrednią na siatkówkę oraz światła odbitego. Co oznacza, że pies widzi w ciemnościach, ale obraz ten nie jest do końca ostry. Ale uwaga - nie wszystkie psy "świecą nocą" tego przywileju są pozbawione psy niebieskookie oraz niemal wszystkie rasy północne.

 

Na siatkówce znajduje się plamka żółta, będąca miejscem o największym skupieniu czopków i z tego powodu cechuje się największą wrażliwością na barwy i światło. Podstawowe kolory, jakie dostrzega pies to niebieski i żółty. Co ciekawe, psy nie są w stanie dostrzec takich kolorów, jak zielony czy czerwony - dla nich są to różne odcienie szarości, bądź nawet czerń. Co więcej, pies nie skupia się na samych barwach, ale na stopniu nasyceniu kolorów. Tak więc im bardziej kontrastowe kolory, tym przedmiot jest dla psa lepiej widoczny.

 

Nieco niżej znajduje się plamka ślepa - miejsce pozbawione komórek światłoczułych i dlatego niewrażliwe na światło. Jest miejscem zbiegu nerwów łączących komórki światłoczułe z nerwem wzrokowym.

 

Soczewka znajduje się w przedniej części oka i jest zawieszona za pomocą układu mięśni i wiązadełek między tęczówką, a ciałem szklistym na obwódce rzęskowej. Składa się z torebki, kory oraz jądra i ma dwie wypukłe powierzchnie - przednią i tylną. Soczewka pełni ważne zadanie: umożliwia ostre widzenie obiektów w różnej odległości poprzez zmianę przedniej krzywizny.

 

Tęczówka jest umięśnioną częścią błony naczyniowej otaczającej otwór nazywany źrenicą. Dzięki zawartemu w niej pigmentowi jest kolorowa. Mięśnie tęczówki pozwalają na zwiększanie lub zmniejszanie dopływu światła przez regulację wielkości źrenicy.


Powieki (górna i dolna) ograniczają szparę powiekową i są połączone ze sobą i z brzegami oczodołu za pomocą spoideł (więzadeł). Od zewnątrz powiekę pokrywa skóra, pod którą znajdują się mięśnie. Kolejną warstwę tworzy tarczka oraz jej przedłużenie, tj. przegroda oczodołowa, utrzymująca zawartość oczodołu w jego wnętrzu. Zbudowana jest z tkanki łącznej i nadaje powiekom charakterystyczny kształt. Od strony gałki ocznej tarczkę powleka spojówka powiekowa. W tarczce znajdują się gruczoły tarczkowe Meiboma. Wydzielają one lipidy, które tworzą warstwę lipidową filmu łzowego. Natłuszczają również brzegi powiek, co sprzyja uszczelnieniu zamkniętej szpary powiekowej. Ich ujścia znajdują się w krawędziach powiek. U psów na brzegu powieki znajduje się około 20-40 ujść gruczołów Meiboma.

 

Pod górną powieką znajduje się narząd łzowy, który składa się z gruczołów łzowych oraz dróg odprowadzających łzy. W skład gruczołów łzowych psa wchodzą: główny gruczoł łzowy, odpowiadający za produkcję 70-80% objętości łez oraz dodatkowy gruczoł łzowy powieki trzeciej, produkujący od 20 do 30% ich objętości. Główny gruczoł łzowy leży wewnątrz oczodołu, w dole gruczołu łzowego, w bocznej części powieki górnej pod spojówką, natomiast gruczoł łzowy powieki trzeciej znajduje się na chrząstce powieki trzeciej. Od gruczołów łzowych odchodzą przewodziki odprowadzające, które otwierają się do worka spojówkowego.

 

Gruczoły łzowe produkują łzy, które są przezroczystą, lekko opalizującą cieczą. Łzy produkowane są stale, przy czym można zaobserwować dobową rytmikę ich wydzielania np. w trakcie snu produkcja łez ulega zmniejszeniu. Również wraz z wiekiem wydzielanie łez obniża się. Wydzielanie łez można podzielić na podstawowe (spoczynkowe) i bardziej obfite (odruchowe). Na powierzchni oka łzy tworzą przedrogówkowy film łzowy, który u psa ma grubość ok. 7 u. Składa się on z trzech warstw: lipidowej, wodnistej i śluzowej. Każda z tych warstw pełni odrębne funkcje. Film łzowy rozprowadzany jest po powierzchni oka w sposób mechaniczny, dzięki neurologicznie kontrolowanemu odruchowi mrugania. Nadmiar filmu łzowego usuwany jest przez drogi odprowadzające łzy. Za skuteczne rozprowadzenie filmu łzowego po powierzchni rogówki odpowiedzialne są również: prawidłowy nabłonek rogówki i dopasowanie powierzchni oka do powierzchni powiek. Po spełnieniu swojej funkcji łzy gromadzą się w części worka spojówkowego, która sąsiaduje bezpośrednio z kątem przyśrodkowym oka, a następnie trafiają do dróg odprowadzających.

 

Zarówno górna, jak i dolna powieka mają krótkie przewody w wewnętrznym kąciku, które łączą się w pojedynczy przewód łzowy dla każdego oka, kierując łzy do jamy nosowej. Powieki osłaniają gałkę przed urazami, zanieczyszczeniem drobinami pyłu, nadmiernym światłem i wysychaniem. Powieki mogą poruszać się zgodnie z wolą psa lub odruchowo, np. przy nagłym oświetleniu czy podmuchu wiatru. Ponadto występuje stałe mruganie, określane często mruganiem fizjologicznym. Poprzez mruganie powieki oczyszczają rogówkę, zwilżają ją i usuwają ciecz łzową. Psy mają też trzecią powiekę, zwaną migotką lub błoną mrugającą znajdującą się pod dolną powieką, która zbudowana jest z chrząstki. Na jej powierzchni znajduje się gruczoł łzowy i grudki limfatyczne (chłonne) pokryte łącznie spojówką. Grudki te, wchodzące w skład układu odpornościowego, pełnią funkcję obronną, przed infekcjami. Trzecia powieka zapobiega dostawaniu się do oka ciał obcych. Jest trochę widoczna w kąciku oka od strony pyska. Na górnej  powiece rosną rzęsy, czyli lekko zaginające się włoski w 2 do 4 rzędach, zazwyczaj na dolnej powiece rzęsy nie rosną. Do mieszków rzęs uchodzą gruczoły potowe Molla oraz gruczoły łojowe Zeissa, o funkcji podobnej do funkcji gruczołów Meiboma. Głównym i najważniejszym zadaniem rzęs jest ochrona oczu polegająca na wyłapywaniu cząstek brudu, kurzu, jak i drobnych owadów.

 

Zmysł wzroku


Po około dwóch tygodniach od urodzenia otwierają się psie oczy… od tego momentu z każdym kolejnym dniem pies zaczyna lepiej widzieć (choć w przypadku psów "lepiej", to pojęcie bardzo względne) i odbiera bodźce świetlne napływające ze środowiska za pomocą oczu. Przyznać jednak należy, że wzrok nie jest najmocniejszą stroną psa.

 

Budowa narządu wzroku u człowieka i psa ma wiele podobieństw zarówno strukturalnych jak i funkcjonalnych. U obydwu gatunków ten narząd odpowiedzialny jest za postrzeganie pola widzenia z uwzględnieniem jego ostrości, głębokości, perspektywy i kolorystyki poszczególnych obiektów. Jednakże ze względu na niuanse budowy narządu wzroku oraz samą przynależność gatunkową ludzkie postrzeganie świata różni się diametralnie od tego jakim widzą go psy.

 

Pierwotnie pies, jako mięsożerca, przystosowany został przez naturę do prowadzenia drapieżniczego trybu życia, głównie bladym światem albo tuż po zmroku, gdy możliwości ukrycia się, podejścia i upolowania potencjalnej ofiary są stosunkowo największe. Psie oko wyposażone jest w większą źrenicę, większą soczewkę skupiającą światło, większą liczbę pręcików odpowiadających za przyciąganie słabego światła i makatę odblaskową (to dzięki niej oczy psa odbijając światło w nocy charakterystycznie "świecą"), co w znaczącym stopniu sprawia, że narząd wzroku umożliwia psu głównie lepsze widzenie w słabym świetle i półmroku, a także daje mu lepszą zdolność wykrywania ruchu. Dowiedziono, że pies widzi w nocy dobrze już przy jednej czwartej ilości świata potrzebnej człowiekowi do widzenia w takich samych warunkach. Należy jednak pamiętać, że choć pies doskonale radzi sobie przy słabym świetle, o świcie i w półmroku, to w całkowitej ciemności (podobnie jak człowiek) nie widzi w ogóle. Dla człowieka fakt ten może pozostawiać jednak niezauważalny, bowiem pies ze względu na doskonale rozwinięte inne zmysły (zmysły sensoryczne, słuchu i powonienia), i tak o wiele lepiej potrafi sobie poradzić w całkowitych ciemnościach, niż człowiek.

 

Jak już wspomnieliśmy wyżej, budowa oraz wygląd i rozmiar oczu naszych i psa ma wiele podobieństw, ale jeśli przyjrzymy się bliżej psim i naszym oczom, to odkryjemy, że wielkość źrenic (czarny punkt znajdujący się pośrodku tęczówki) i tęczówki (kolorowa obwódka otaczająca źrenicę) w stosunku do ilości twardówki (białka otaczającego gałkę oczną) jest zgoła odmienny. Ludzkie oko charakteryzuje się dość dużą powierzchnią widocznego białka z centralnie położoną źrenicą otoczoną barwną tęczówką. W psim oku układ jest naturalnie takie sam, ale powierzchnia tęczówki wraz z usytuowaną pośrodku niej źrenicą jest na tyle duża, iż białej twardówki praktycznie już w ogóle nie widać. Ktoś może zadać pytanie i co z tego? Tak się składa, że już taki drobny niuans jest w stanie nam zdradzić w którą stronę człowiek patrzy, bowiem mięśnie poruszające gałką oczną odpowiednio nią sterując zmieniają też położenie tęczówki i źrenicy. Wystarczy spojrzeć w ludzkie oczy i już wiemy kiedy ktoś patrzy prosto przed siebie, w lewo, w prawo, do góry lub na dół. Dla odmiany patrząc w oczy psie dostrzeżemy jedynie barwną tęczówkę ze źrenicą, która prawie szczelnie wypełnia obszar pomiędzy powiekami. Nie widząc białka, praktycznie nie jesteśmy w stanie zgadnąć, w którą stronę psi wzrok jest w danym momencie skierowany, co może nas nieco dezorientować. Niby nic takiego, a właśnie o taki efekt końcowy chodzi. W naturze, gdy psu przyjdzie bezpośrednio skonfrontować się z przeciwnikiem, ten zerkając w jego oczy poczuje się dokładnie w ten sam sposób. Lekka dezorientacja znacznie utrudni mu instynktowne przewidzenie kolejnych psich ruchów.

 

Zatrzymajmy się teraz na chwilę przy źrenicy i tęczówce. U obydwu gatunków zdrowa źrenica, sterowana mięśniami tęczówki, będzie płynnie reagować na zmiany oświetlenia. Zależnie od ilości dostępnego światła, średnica źrenicy przeciętnej dorosłej osoby zmienia się od 2 (bardzo jasne światło) do 8 milimetrów (bardzo słabe oświetlenie), dając zmienność w czułości oka od 1:16. Oczywiście psie źrenice również reagują na zmiany oświetlenia, dostosowując swą wielkość do ilości padającego na nie światła, jednak w przeciwieństwie do ludzkich źrenic, zwykle wielkość psich źrenic utrzymuje się na nieco większym poziomie i nawet przy dość ostrym świetle nie są one w stanie zwęzić się aż tak bardzo, jak mogą to zrobić źrenice ludzkie.

 

Szczenięta, podobnie, jak ludzkie noworodki rasy białej rodzą się z niebieskimi, granatowymi lub szarymi oczami. U ludzkich noworodków mamy możliwość obserwacji koloru oczu tuż po urodzeniu dziecka, natomiast u szczeniąt dopiero po otworzeniu oczu tj. w wieku około 2 tygodni. Początkowo ilość melaniny w tęczówce u noworodków ludzkich i szczeniąt jest bardzo niewielka, i dopiero kiedy do oczu zacznie docierać światło, rozpoczyna się jej zwiększona produkcja. W zależności od tego, jak organizm został genetycznie zaprogramowany, to kolor oczu zmieni się na docelowy, który albo będzie wyraźnie odbiegał od tego widocznego tuż po urodzeniu (otworzeniu oczu), albo zmiany będą na tyle subtelne, że nie zostaną przez nas zauważone. Tu jednak warto podkreślić, że ta czy inaczej kolor oczu zmienia się i ostatecznie stabilizuje w trakcie rozwoju obydwu gatunków, przy czym u psów docelowa barwa oka powinna wyklarować się w ciągu pierwszych 8-12 tygodni życia, natomiast u ludzi proces ten jest bardziej rozciągnięty w czasie i w zasadzie pierwsze zmiany koloru oczu widoczne są dopiero u rocznego dziecka, a docelowy kolor kształtuje się około trzeciego roku życia malucha.

 

Barwa oczu u obydwu gatunków uzależniona jest od genów i zdeterminowana jest przez typ oraz ilość pigmentu znajdującego się w tęczówkach. W tym miejscu, jako ciekawostkę warto dodać, iż raz ukształtowany kolor tęczówki u ludzi pozostaje niezmienny, natomiast u psów można spotkać się z pewnymi niespodziankami, kiedy to kolor oczu potrafi z jasnego zmienić się na ciemny i odwrotnie. Oczywiście nie dzieje się to przypadkowo i zwykle powiązane jest z działalnością genów wpływających na modyfikację umaszczenia (szczególnie widoczne u zwierząt, których szata wybarwia się do koloru docelowego w wieku 12-36 miesięcy).

 

Zarówno ludzie, jak i inne zwierzęta mają wiele fenotypowych możliwych kolorów oczu, przy czym rozpiętość kolorystyczna zabarwienia tęczówek oczu psów w porównaniu z kombinacjami barwnymi występującymi u ludzi jest zdecydowanie bardziej monotonna. U ludzi występuje nieskończenie wiele kombinacji kolorystycznych zabarwienia tęczówek, które w podstawowym podziale zostały uszeregowane, jako oczy jasne (niebieskie, zielone, szare), jasne-mieszane (bardzo jasne-mieszane (niebieskie z szarymi lub zielonymi bądź zielone z szarymi) oraz właściwe jasne-mieszane (jasne lub bardzo jasne-mieszane z niewielką domieszką brązowego pigmentu), mieszane (mieszanka niebieskich, szarych albo zielonych z brązowymi w mniej więcej równych proporcjach), ciemne-mieszane (piwne), ciemne (jasno-brązowe, brązowe, ciemno-brązowe), fioletowe i czerwone (te dwie ostatnie barwy występują praktycznie u ludzi dotkniętych albinizmem). Z kolei u psowatych żyjących w naturze oraz psów rasowych podstawowym kolorem oczu jest brązowy. Warto jednak wspomnieć, iż w zależności od obecności genów modyfikatorów, ostateczny odcień oczu u psów może się różnić i to nie tylko pomiędzy różnymi rasami, ale także u poszczególnych osobników w obrębie jednej rasy. Dlatego też gama kolorystyczna brązu może przechodzić z barwy ciemno brązowej - niemal czarnej - poprzez brązową, średnio brązową, jasno brązową, odcienie pomarańczy, bursztynową, a  na złoto-brązowej kończąc. O tym, jaka ostatecznie barwa oczu będzie dopuszczona w danej rasie decyduje standard rasy. Ale to jeszcze nie wszystko. Wieloletnia i ukierunkowana hodowla psa rasowego u kilku ras wyselekcjonowała i utrwaliła również oczy w kolorze niebieskim. W zasadzie, w przypadku psów, oczy koloru niebieskiego mogą pojawić się w wyniku zaistnienia czterech możliwości, z czego aż trzy bezpośrednio powiązane są z utratą pigmentu w okrywie włosowej. Niebieskie oczy występują u psów posiadających umaszczenie marmurkowe, skrajnie łaciatych z bardzo dużą ilością bieli w okrywie włosowej obejmującej szczególnie głowę i obszary wokół oczu oraz u albinosów. Czwarty wariant dotyczy psów, u których niebieskie oczy mogą być dziedziczone zupełnie niezależnie od koloru okrywy włosowej i choć w całej populacji psów jest to zjawisko niezwykle rzadkie, tak szczególnie powszechnie występuje u syberyjskich husky i owczarków australijskich. Ponadto, zarówno u ludzi, jak i u psów może występować zjawisko różnobarwności tęczówki (widoczne dwa odrębne kolory o różnym rozłożeniu plam w zabarwieniu tęczówki w obrębie jednego oka) i różnobarwności tęczówek (oczy różnego koloru).

 

Jak widać, w zabarwieniu tęczówki u psowatych dominuje kolor brązowy, który również wymagany jest przez zdecydowaną większość standardów psów rasowych. W zasadzie można zadać sobie pytanie dlaczego u psowatych sama natura preferuje ubarwienie tęczówek w ciemnym kolorze? Otóż i na to pytanie odpowiedź jest dość prosta. Brązowe zabarwienie tęczówki oraz czarne źrenicy sprawia, że niemal zlewają się one w jedną całość i patrząc w takie oczy poza ciemną głębią w zasadzie niewiele więcej widzimy. Z kolei przyglądając się oczom o kontrastującym zabarwieniu tęczówki w stosunku do źrenicy (oczy niebieskie, szare, zielone, piwne) możemy zauważyć niemal każdą zmianę wielkości źrenicy. Zmiana szerokości źrenicy odbywa się poza kontrolą świadomości. Zdrowa źrenica reaguje przede wszystkim na ilość dopływającego do niej światła, ale jak dowodzą przeprowadzone na ludziach badania, źrenica rozszerza się lub zwęża także pod wpływem towarzyszących organizmowi emocji (podniecenie, zainteresowanie, strach, zły lub dobry nastrój). I znowu, wystarczy spojrzeć w takie oczy, by wiedzieć jaki stan emocjonalny w danym momencie towarzyszy ich właścicielowi. W przypadku psów o ciemnych oczach, taki manewr na niewiele się zda, bo z widocznej ciemnej plamy mało da się wyczytać. W tym miejscu warto wspomnieć o jeszcze jednym istotnym fakcie. O ile natura tak wszystko urządziła, by miało to swój sens, logikę i było w pełni funkcjonalne, tak człowiek w swych wyborach i preferencjach bardzo często kieruje się szeroko rozumianą percepcją. Szczególnie dobrze wpływ ludzkich preferencji widać w kształtowaniu hodowli psa rasowego, gdzie od dziesiątek lat prowadzi się specjalistyczną pracę hodowlaną polegającą na utrzymywaniu, podkreślaniu i przekazywaniu w obrębie określonych ras pewnych cech, które bardzo często niewiele wspólnego mają z funkcjonalnością, ale za to są faworyzowane, bo się zwyczajnie człowiekowi podobają (np. struktura i długość szaty, umaszczenie, kształt i noszenie ucha itd.). W przypadku koloru oczu psów rasowych prawdopodobnie również znaczenie miała, nie tyle sama funkcjonalność takiego ubarwienia oczu, ale fakt, iż te o ciemnej barwie nadają psu łagodniejszego spojrzenia, przez co pies nabiera nieco bardziej przyjacielskiego wyglądu.

 

Różnice w postrzeganiu świata przez człowieka i psa wynikają także z umiejscowienia gałek ocznych w czaszce, co bezpośrednio wpływa na pole widzenia. Gałki oczne u psa położone są bardziej doskroniowo, niż u człowieka. Wynikiem tego jest ułożenie osi wzrokowych w stosunku do siebie pod kątem. Pole widzenia psów uzależnione jest oczywiście od budowy czaszki i osadzenia oczu, dlatego też różni się w zależności od rasy. Przyjmuje się, że psy o skróconej kufie mają oczy osadzone frontalnie i ich zasięg widzenia jest zbliżony do pola widzenia człowieka, zaś psy o wydłużonej kufie mają oczy osadzone szeroko po bokach czaszki, a ich pole widzenia sięga, aż do 270°. U człowieka obie osie wzrokowe układają się równolegle, co daje możliwość widzenia binokularnego, stereoskopowego a co za tym bardzo plastycznego. Nie mniej jednak u człowieka obserwacja otoczenia możliwa jest w  polu widzenia 180-200°. U psa boczne rozmieszczenie oczu pozwala na szerokie obserwowanie terenu, jednak równocześnie powoduje gorsze postrzeganie głębi. Ponadto za komfort lepszego pola widzenia psy płacą też mniejszym zasięgiem widzenia obuocznego, dlatego też stosunkowo słabo oceniają odległość.

 

Głębia pola widzenia również uzależniona jest od budowy czaszki i osadzenia oczu, co sprawia, że jest zmienna dla poszczególnych ras. W przypadku głębi pola widzenia pies w porównaniu z człowiekiem wypada już zdecydowanie gorzej. Średnia głębia pola widzenia u psów waha się w zakresie od 30 do 60°, a u człowieka zakres ten może osiągać wartość do 140°. W efekcie organizm człowieka modyfikując kształt soczewki jest w stanie dostrzec drobne detale oglądanego obiektu, a także nie ma problemu z dostosowaniem ostrości odbioru obiektów zarówno tych blisko, jak i daleko usytuowanych. Dzieci bez problemu wyraźnie widzą z odległości mniejszej niż 10 centymetrów, co oznacza, że ludzkie oko w wieku dziecięcym ma zdolność skupiającą rzędu 15 dioptrii. Jednak takie umiejętności nie są nam dane na całe życie i zdolność akomodacji zmniejsza się wraz z wiekiem, sprawiając, że już w wieku 45 lat oczy większości osób dorosłych potrzebują do czytania z bliska wsparcia w postaci okularów. Niestety, źrenice psa, choć również są w stanie rozszerzać się i zwężać, to zakres ten jest zbyt mały, aby mogły one dostrzec detale obserwowanego obiektu, czy też były w stanie odpowiednio dostosować ostrość do przedmiotu bez względu na odległość od niego. Psy są w stanie wypatrzeć jakiś obiekt z bliska, gdy ten oddalony jest od ich oczu na jakieś 35-50 centymetrów. W porównaniu z człowiekiem ostrość widzenia psa wypada około 6 razy słabiej. W rezultacie pies widzi obraz lekko zamazany.

 

Inne są też częstotliwości widzenia dla oka człowieka i psa migających obrazów. Dla ludzkiego wzroku wynoszą one 50-60 Hz, a dla psiego 70-80 Hz. Co to oznacza? Weźmy chociażby pod uwagę taki telewizor, którego ekran jest odświeżany 60 razy na sekundę. Oko ludzkie nie jest w stanie wychwycić tych zmian i dzięki temu możemy cieszyć się odbiorem harmonijnego obrazu. Jednak dla psiego oka odświeżanie musiałoby być sporo częstsze, ponieważ przy takim odświeżaniu pies widzi sekwencje wielu szybko migających obrazków i przerw między nimi. Dlatego jeśli czasami pies zainteresuje się obrazem telewizyjnym, to nie dlatego, że transmitowany jest akurat ciekawy film, tylko dlatego, że jego uwagę mógł właśnie przyciągnąć drgający na ekranie telewizora obraz. Warto pamiętać, iż mimo małej zdolności rozpoznawania różnych przedmiotów wzrokiem i lekko zaburzonej ostrości, pies i tak wykazuje nad wyraz dobrą orientację w środowisku, ponieważ cały czas posiłkuje się węchem, słuchem i zmysłem dotyku, które są u niego mocniej rozwinięte, niż u człowieka i praktycznie równoważą pewne niedoskonałości wzroku.  

 

Dla odmiany psy znakomicie rejestrują ruch. W tej samej odległości, co dostrzegane przez psy obiekty ruchome, obiekty nieruchome pozostają niewidoczne. Dla przykładu na płaskim terenie i przy dobrej widoczności nieruchomy obiekt psy dostrzegą z odległości zaledwie 400 metrów, zaś ten sam wprawiony w ruch już z odległości 800-900 metrów. Posiadły również zdolność rozpoznawania znanych sobie obiektów jedynie po sposobie ich poruszania się. Dlatego też wychodząc z dobrze ułożonym psem na spacer i puszczając go ze smyczy warto pamiętać, że jeśli jesteśmy w ruchu, to pies zwykle pozwala sobie na oddalenie się od nas na znaczne odległości, ale jeśli się zatrzymamy, to pies dostrzeże nas wzrokiem dopiero wówczas, gdy zbliży się do nas na ww. dystans. Warto również dodać, że w naturze pewna grupa zwierząt skrupulatnie wykorzystuje wyostrzoną wrażliwość drapieżników na ruch i ich "ślepotę" na bezruch. Co robią? Bardzo często nie uciekają, a wręcz przeciwnie, jeśli odległość na to pozwala, to w celu zmylenia przeciwnika zastygają w bezruchu i stają się niejako niewidzialnym obiektem dla oka takiego agresora. Jeśli jeszcze sprzyja im wiatr i nos myśliwego nie zaciągnie odpowiednich zapachów, to zwierzę takie ma duże szanse na uratowanie życia praktycznie nie robiąc nic.

 

 

 

Często można spotkać się też z opinią, że psy nie widzą kolorów, a odbierają świat w odcieniach czerni, bieli i szarości. Nie jest to jednak do końca prawdą. W siatkówce znajdują się fotoreceptory tzn. pręciki i czopki. Pręciki odpowiadają za widzenie w skąpych warunkach oświetleniowych. Czopki natomiast odpowiadają za widzenie w ciągu dnia oraz za rozpoznawanie kolorów. W psiej siatkówce oka znajduje się 95% pręcików i zaledwie 5% czopków. To właśnie tak mała ilość czopków sprawia, że pies bardzo słabo widzi kolory. Prawdą jest, że pies postrzega otaczający go świat głównie w różnych odcieniach szarości, bieli i czerni, ale z kolorów widzi również różne odcienie niebieskiego i żółtego. Kolor zielony widziany jest prawdopodobnie jako szary, a kolor czerwony i pomarańczowy jako ciemnoszary lub nawet czarny. Jeśli dla porównania dodamy, że człowiek może odróżnić nawet 160 odcieni barw, które mieszczą się w przedziale długości fal od 390 do 760 milimikronów, to rzeczywiście obrazy odbierane przez psa wypadają nader blado i skromnie.

 

Dla psiego oka, to jednak nie kolory są ważne, a raczej ich ostrość, co oznacza że przedmioty bardziej jaskrawe są przez oko psie lepiej postrzegane. Dlatego też kupując dla psa zabawki pamiętajmy, że kolory są tak na prawdę dla nas, a nie dla psa. Jeśli jednak chcemy naszemu psu ułatwić wyszukanie jakiegokolwiek przedmiotu na zielonej trawce za pomocą wzroku, to wyrazisty kolor żółty lub też niebieski takiej zabawki będzie najodpowiedniejszym wyborem.

 

Pielęgnacja - czyli jak dbać o czernyszowe oczy

 

Zdrowe oko jest lśniące, błyszczące i pozbawione nadmiernych wycieków. Powieki są szeroko otwarte, okolice wokół oczu są suche i czyste. Trzecia powieka jest schowana, a połyskujące spojówki są koloru jasno-różowego. Wraz z wiekiem głowa CTR-ów porasta ozdobnym włosem, który tworzy brodę, wąsy oraz grzywkę - ta opada na oczy. Oczywiście CTR został "wyposażony" w dość długie rzęsy, które częściowo zapobiegają dostawaniu się włosów do oczu, mimo to zdarzają się podrażnienia spowodowane wchodzącymi do oczu długimi włosami, dlatego też bardzo często praktykuje się wiązanie grzywki w kucyk lub warkocz. Umożliwia to psu lepsze widzenie, zapobiega wchodzeniu włosów do oczu, a także chroni długą grzywkę przed wycieraniem i niszczeniem.

 

   

   

Praktycznie jeśli chodzi o oczy czernysza, to utrzymane w zdrowiu nie wymagają większych nakładów pielęgnacyjnych. Podstawy powinny ograniczyć się do regularnego usuwania wydzieliny gromadzącej się w kącikach oczu potocznie zwanej "śpiochami", która powstaje na skutek kumulacji mikroskopijnej wielkości zanieczyszczeń przenoszonych wraz z powietrzem z naturalnymi wydzielinami oka. Dzięki łzom wszelkie zanieczyszczenia zostają z oka zmyte i następnie zatrzymując się w kącikach oczu zasychają i przylepiają się do sierści porastającej te okolice. Szczególnie w przypadku psów długowłosych śpiochy, które będą przylepione niemal na stałe mogą w końcu doprowadzić do nieuchronnego odparzenia skóry w kącikach oczu, co jest przypadłością dość bolesną i trudną w leczeniu. Naturalną koleją rzeczy pies chcąc samoistnie pozbyć się "natręta" może dodatkowo ocierać głowę o różne przedmioty lub nawet w skrajnych przypadkach będzie się starał podrapać, co może doprowadzić nawet do niezamierzonego uszkodzenia oczu.

 

Usuwając nagromadzone śpiochy należy zachować szczególną ostrożność. W żadnym wypadku nie można ciągnąć zaschniętych nieczystości, bo to nie tylko sprawi psu ból, ale może być przyczyną uszkodzenia okolic oczu. Jeśli śpiochy mocno przylegają i nie dają się ich usunąć przy pomocy gazika nasączonego odpowiednim preparatem, to należy je zwyczajnie odmoczyć. Wystarczy nanieść kilka kropel odpowiedniego preparatu do przemywania oczu na śpiocha i poczekać, aż rozmięknie. W sklepach zoologicznych od pewnego czasu można dostać specjalne chusteczki do pielęgnacji okolic oczu np. Versele - Laga: "Eye Clean" lub 8in1: "Tear Cleansing Pads", które nasączone odpowiednimi substancjami są od razu gotowe do użycia i mogą być pomocne przy usuwaniu śpiochów. Przemywanie samego oka w zasadzie rzadko jest potrzebne i w dużej mierze uzależnione jest od trybu życia psa oraz długości samej grzywki i rodzaju używanych kosmetyków. Warto pamiętać, że wszelkie środki chemiczne - w tym również kosmetyki - dostając się do oczu mogą wywoływać reakcję uczuleniową i prowadzić do podrażnień. Kąpiąc więc psa należy zwrócić uwagę, by w miarę możliwości chronić oczy przed dostaniem się do nich środków myjących.

 

Jeśli grzywka jest na tyle krótka, że nie da się jej spiąć lub związać, a niesforne włosy dostają się do oczu, to zazwyczaj profilaktycznie potrzebna jest regularna higiena oczu i ich przemywanie, by uwolnić oczy od czynników drażniących i przede wszystkim łzawienia. Ale uwaga! Do przemywania oczu należy stosować specjalnie dobrane preparaty z przeznaczeniem dla psów. Aktualnie nie ma problemów, by takowe nabyć w sklepach zoologicznych. np. Eurowet: "Optex" lub Oropharma: "Eye Care". Każdy z nich zawiera specjalnie opracowaną recepturę, aczkolwiek podstawowymi składnikami są zazwyczaj wyciągi ze świetlika, rumianku i herbaty. Zamiast gotowego preparatu do pielęgnacji oczu, można również zastosować własnoręcznie przygotowany wywar z herbaty albo roztwór ze świetlika lub sól fizjologiczną.

 

Technika przemywania oczu jest dość prosta. Psa należy posadzić przed sobą. W lewą rękę należy wziąć jałowy gazik nasączony odpowiednim preparatem, a prawą dłonią (palcem wskazującym i kciukiem) należy rozchylić i przytrzymać psu powieki, tak aby można było podać na oko kilka kropel z wyciskanego gazika. Należy pamiętać, by płyn miał temperaturę bliską pokojowej, gdyż za gorący lub za zimny będzie dla psa co najmniej nieprzyjemny, a może mu nawet zaszkodzić! W przypadku stosowania preparatów, których opakowanie umożliwia bezpośrednie zakroplenie ich do oka można unieść lekko psią kufę, rozchylić powieki i do woreczka spojówkowego (w wewnętrznym kąciku oka) wpuścić kilka kropel płynu. Po rozluźnieniu palców, pies odruchowo zamknie oko, a wówczas wystarczy, delikatnie pomasować gałkę oczną przez zamknięte powieki, co równomiernie rozprowadzi ciecz i jednocześnie wymusi wypłynięcie nadmiaru płynu zewnętrznym kącikiem oka.


Bez względu na to czy czyszczone będą okolice oczu, czy zakraplany będzie odpowiedni płyn do oka, to należy pamiętać, że nigdy nie wolno przecierać bezpośrednio gałki ocznej jakimkolwiek tamponem, a już w żadnym wypadku nie należy stosować waty, ani innych produktów "z kłaczkami" do jakichkolwiek czynności przy oczach! Niepozorne włókienko waty może zostać na gałce ocznej i drażniąc ją z pewnością doprowadzi do różnego stopnia podrażnienia lub nawet zapalenia oka.

 

Jakiekolwiek niepokojące objawy mogące świadczyć o problemach z oczami (mrużenie oczu, łzawienie, zaczerwienienie, różne wycieki itp.) powinny skłonić właściciela do niezwłocznego udania się z psem do lekarza weterynarii. Niedopuszczalne jest stosowanie na własną rękę leczniczych kropli, maści itp. substancji, które zamiast pomóc, mogą spowodować nieodwracalne zmiany i uszkodzenia.

 

Jak zapobiegać chorobom oczu u psów?


W ramach profilaktyki, egzemplarze hodowlane powyżej 15-go miesiąca życia, powinny mieć raz w roku badany wzrok. Takie postępowanie pozwala monitorować stan oczu oraz wykryć ewentualne genetyczne choroby oczu, które mogą się ujawnić w różnym okresie życia psa. Zwierzęta niehodowlane powinny takie badania przechodzić od 4-5 roku życia. W ramach profilaktyki podczas rutynowych wizyt u weterynarza oględzinom powinny być poddawane również oczy. Ponadto należy dbać o odpowiednią kondycję zwierzęcia, a także zapewnić mu prawidłową dietę i pielęgnację obejmującą również oczy i ich okolice. 

 

Objawy zwiastujące problemy z narządem wzorku

 

Pierwszymi objawami mogącymi świadczyć o zbliżających się problemach z oczami są:

  • zaczerwienienie skóry wokół oczu;

  • zaczerwienienie spojówek;

  • przekrwienie oka/oczu;

  • łzawienie oka/oczu;

  • mrużenie oka/oczu;

  • nadmierny wysięk, bądź ropna wydzielina z oka/oczu;

  • przesuszenie oka/oczu;

  • wywinięcie lub wwinięcie powieki;

  • podwinięcie rzęs;

  • unikanie światła;

  • wysunięta trzecia powieka;

  • widoczne zmiany i uszkodzenia;

  • wszelkiego rodzaju narośla, zgrubienia, opuchnięcia, guzki i zmiany skórne wokół oczu;

  • zmętnienie oka/oczu;

  • wytrzeszcz oka/oczu;

  • znaczne i nieustępujące powiększenie źrenic;

  • próby ocierania oczu o różne przedmioty i nadmierne zainteresowanie nimi.

Wybrane choroby oczu

 

Choroby oczu występują u różnych ras psów i ich występowanie u CTR-a nie jest niczym nadzwyczajnym. Do przypadków okulistycznych stwierdzanych w naszej rasie należą m.in. zaburzenia związane ze złym ukształtowaniem powiek tj. wady rozwojowe powiek: entropium - podwinięcie brzegu powieki do wewnątrz i ektropium - wywinięcie powieki do zewnątrz. Obydwie wady mogą mieć charakter wrodzony lub nabyty, jednak gdy są stwierdzane u szczeniąt i młodych psów, to z dużą dozą prawdopodobieństwa mamy do czynienia z wadą wrodzoną. Obydwie wady powodują upośledzenie funkcji powiek, które prowadzi do wielu powikłań i w następstwie chorób. Zazwyczaj obie wady dotyczą powieki dolnej, bardzo rzadko górnej, czy obydwu powiek jednocześnie. W naszej rasie częściej spotykane jest ektropium, niż entropium. W każdym przypadku wywołane przez te wady zaburzenia i powikłania stanowią ogromny dyskomfort dla psa, dlatego też rozpoznane powinny podlegać odpowiedniej profilaktyce i leczeniu.

 

Ektropium upośledza pierwotne funkcje powiek. Oko nie jest wystarczająco nawilżane, a w otwartym dnie oka mogą się bez przeszkód gromadzić wszelkiego rodzaju zanieczyszczenia oraz bakterie i grzyby. W krótkim czasie taki stan prowadzi do powikłań w postaci zapalenia spojówek. W niektórych rasach entropium stanowi cechę rasową i u tych ras nie wykonuje się korekty powiek, a jedynie ogranicza do odpowiednich zabiegów pielęgnacyjnych. W rasach, w których schorzenie to może wystąpić i nie jest cechą rasową, oraz przy ostrych stanach zapalnych powodowanych przez tą wadę, stosuje się operację korygującą powiekę.

 

Entropium prowadzi do powstania stanów zapalnych, silnego zaczerwienienia, silnego łzawienia. Odczuwany przez psa ból skłania go do ocierania się o przedmioty, czy pocierania i drapania oczu łapami. Nieleczone entropium może doprowadzić do rozprzestrzenienia się stanu zapalnego na głębsze struktury oka prowadząc do uszkodzeń rogówki. Jedynym sposobem leczenia tej wady jest przeprowadzenie operacyjnej korekty powieki. Zabieg polega na wycięciu małego fragmentu skóry pod okiem i zszyciu powstałej rany w odpowiedni sposób tak, by powieka się prawidłowo ułożyła.

 

W przypadku zdiagnozowania, którejkolwiek z ww. wad o charakterze wrodzonym zaleca się, by takie osobniki nie były wykorzystywane w hodowli, ponieważ istnieje ryzyko, iż przekażą to schorzenie na kolejne pokolenia. Aktualnie ZKwP nie wprowadził żadnych dodatkowych wymogów hodowlanych uwzględniających konieczność wykonania badań oczu przed wykorzystaniem osobników naszej rasy w hodowli, nie mniej jednak odpowiedzialny hodowca powinien takie badanie wykonać. Certyfikowane badanie okulistyczne wykonane przez uprawnionego lekarza weterynarii pozwala w sposób całkowicie bezpieczny przebadać zwierzę podczas jednorazowej wizyty pod kątem wielu różnych schorzeń oka, które bez zastosowania specjalnego sprzętu mogą być dla ludzkiego oka w ogóle niezauważalne. I to właśnie z tego powodu wykonanie takiego badania wydaje się bardzo uzasadnione, bo w razie konieczności pozwala podjąć stosowne kroki lecznicze i/lub hodowlane ograniczające rozprzestrzenianie się danej choroby w rasie. Część chorób i schorzeń może ujawniać się na różnych etapach życia psa, dlatego też badanie oczu ważne jest przez okres dwunastu miesięcy, od daty jego wykonania, a następnie należy je po upływie tego czasu powtórzyć. Zachęcamy hodowców i wszystkich właścicieli reproduktorów, by w ramach profilaktyki wykonywali regularnie badanie oczu u swoich CTR-ów.

 
Entropium (dolna powieka) Ektropium (dolna powieka)
   

Innym schorzeniem oczu stosunkowo często notowanym w naszej rasie jest zapalenie spojówek tj. nic innego, jak stan zapalny ww. przezroczystej błony (spojówki) wyściełającej powieki i gałkę oczną. Jak już wspomnieliśmy, spojówka zawiera liczne naczynia krwionośne, które w stanach zapalnych poszerzają się i silniej wypełniają krwią, co powoduje dobrze obserwowalne zaczerwienienie oka. Czasami może dojść do opuchlizny i uwidocznienia również trzeciej powieki. Oprócz tego podrażnione oczy zazwyczaj powodują różnego stopnia dyskomfort i pies może mrużyć oczy albo będzie niespokojnie potrząsał głową, podejmował próby drapania czy ocierania się o różne przedmioty, co jeszcze dodatkowo może wpływać na pogorszenie stanu oczu. Często też podrażnione oczy mocno łzawią. Zapalenie spojówek jest jednym z najczęściej spotykanych schorzeń nabytych gałki ocznej u psów, które może być wywołane przez różne czynniki. Najłatwiej jest je podzielić na czynniki infekcyjne (bakterie, wirusy, grzyby) i czynniki nieinfekcyjne (chemiczne, fizyczne, mechaniczne). U czarnego teriera rosyjskiego stosunkowo najczęściej dochodzi do różnego stopnia zapalenia spojówek wywołanego czynnikami nieinfekcyjnymi tj. nieprawidłowym stosowaniem kosmetyków pielęgnacyjnych (szampony, odżywki, aerozole) lub obecnością ciał obcych drażniących oko (kurz, pył, piasek, rzęsy, sierść).

 

Warto również nadmienić, że zapalenie spojówek może mieć zarówno charakter pierwotny, jak i wtórny do innych problemów występujących w obrębie oczu. Jak już nadmieniliśmy wyżej, każdy pies może cierpieć z powodu zapalenia spojówek, ale udowodniono, że psy skłonne do alergii oraz z problemami immunologicznymi stosunkowo częściej borykają się również z zapaleniem spojówek, niż zwierzęta wolne od tych schorzeń.

 

Zazwyczaj niewielkie zapalenie spojówek wywołane czynnikami czysto mechanicznymi jest niegroźne, aczkolwiek z pewnością dla psa nieprzyjemne. Stan zapalny spojówek sprawia, że nie spełniają one dobrze swojej funkcji ochronnej i gałka oczna narażona jest na działanie kolejnych szkodliwych czynników, w tym również podatna jest na infekcje bakteriami, wirusami i grzybami. Stąd też stan taki nigdy nie powinien być bagatelizowany, a każdy przypadek indywidualnie należy konsultować z lekarzem weterynarii i w razie konieczności należy podjąć stosowne leczenie.

 

Podstawowym objawem w przebiegu zapalenia spojówek jest silne zaczerwienienie spojówek połączone z mocnym łzawieniem i przymrużeniem powiek oraz uwidocznieniem trzeciej powieki. W zależności od przyczyny zapalenia spojówek wyciek z oka może być klarowny (substancje drażniące i alergeny) lub gęsty i mętny powodujący sklejanie się powiek (infekcja na tle bakteryjnym lub grzybiczym). Pies wygląda, jakby nieustannie płakał.

 

W przypadku początkowych stadiów choroby i łagodnym jej przebiegu w leczeniu stosuje się krople i maści aplikowane bezpośrednio w okolice oka oraz odpowiednią pielęgnację oka polegającą na stałym usuwaniu wypływającej wydzieliny  za pomocą wacika nasączonego w wywarze z herbaty, świetlika czy soli fizjologicznej. W przypadku formy ostrej lub zakażeń na tle bakteryjnym pobiera się wypływający płyn do badań laboratoryjnych, by określić czym dokładnie oko zostało zainfekowane i by móc dobrać odpowiedni antybiotyk, który zazwyczaj podawany jest w postaci zastrzyków, a uzupełnienie kuracji stanowią aplikowane do oka maści i krople oraz pielęgnacja polegająca na przemywaniu i oczyszczaniu oka specjalnymi preparatami. Leczenie zapalenia trwa zazwyczaj około 2 tygodni, a pierwsza poprawa widoczna jest już po tygodniu.

 

W myśl zasady, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć, należy pamiętać o zachowaniu ostrożności przy stosowaniu jakichkolwiek kosmetyków pielęgnacyjnych (głównie szampony, odżywki, aerozole typu lakiery do włosów). Oczy powinny być na tyle chronione, by zapobiec dostawaniu się do oczu substnacji, które z tych preparatów mogą prowadzić do ich podrażnienia. Należy też dbać o odpowiednią pielęgnację oczu, która w zasadzie powinna ograniczyć się do regularnego usuwania wydzieliny gromadzącej się w kącikach oczu tzw. "śpiochów". U podrostków i zwierząt starszych, które posiadają długą grzywkę można ją spinać lub wiązać, tak aby włosy z niej nie dostawały się do oczu.

   
zaawansowane zapalenie spojówek
   

Suche zapalenie spojówki (tzw. suche oko) - wyróżnia się dwa typy tego schorzenia: pierwszy spowodowany niedoborem łez i drugi wywołany nadmiernym wyparowywaniem łez, przy czym te dwa typy nie wykluczają się wzajemnie. Suche zapalenie spojówek i rogówki spowodowane niedoborem łez ma u psa głównie tło autoimmunologiczne. Układ odpornościowy w tym przypadku rozpoznaje własne komórki wydzielnicze gruczołów łzowych, jako obce i zaczyna je niszczyć. W wyniku tego procesu dochodzi do spadku produkcji łez. Niektóre rasy psów szczególnie są predysponowane do tego typu reakcji. Kolejną przyczyną "suchego oka" może być wrodzony, dziedziczony z rodziców na potomstwo, brak lub niedorozwój gruczołów łzowych. Niektóre leki z grupy sulfonamidów i aspiryna, wpływają hamująco na produkcję łez. Spadek produkcji łez może mieć w tym przypadku charakter czasowy lub trwały. Również przebyte choroby zakaźne tj. nosówka uszkadzają komórki wydzielające łzy, co sprzyja powstaniu suchego zapalenia spojówek i rogówki. U psów, które mają zaburzenia w gospodarce hormonalnej, również może dochodzić do powstania "suchego oka". Często problem ten stwierdza się przy niedoczynności tarczycy, cukrzycy oraz nadczynności przytarczyc. Suche zapalenie spojówek i rogówki, wywołane nadmiernym wyparowywaniem łez, zwykle powodowane jest brakiem warstwy lipidowej i nieprawidłowym rozprowadzeniem filmu łzowego.

 

Choroba prowadzi do wysuszenia powierzchni spojówek i rogówki. Spojówki ulegają przekrwieniu, a następnie tworzy się stan zapalny. Na rogówce pojawiają się pasma śluzu, a później ropy. Nadmiar śluzu, który zbiera się na dolnej powiece, wysychając przyjmuje postać strupów. W miarę trwania choroby pojawiają się keratopatie. W miarę trwania choroby, suche oko jest stanem predysponującym do rozwoju bakteryjnego zapalenia rogówki i powstania owrzodzenia, które może prowadzić do perforacji rogówki. Rzadszymi objawami "suchego zapalenia spojówek i rogówki" są; świąd, światłowstręt, bolesność przy mruganiu. Objawy choroby nasilają się w wyniku działania czynników sprzyjających wyparowywaniu łez tj. wiatr, wentylacja, centralne ogrzewanie, klimatyzacja.

 

Przed postawieniem prawidłowej diagnozy, niezbędne jest przeprowadzenie badania pozwalającego określić stopień produkcji łez w danym oku. Pomiar ten wykonuje się za pomocą testu, określanego terminem testu łzowego Schirmera - STT. Można również wykonać test określający czas przerwania filmu łzowego (Break Up Time - BUT).

 

Postępowanie lecznicze uzależnione jest od przyczyny powodującej KCS. Przede wszystkim należy leczyć schorzenia podstawowe. Leczenie "suchego oka" polega na stosowaniu jednocześnie kilku środków medycznych (preparaty zastępujące łzy oraz leki stymulujące ich produkcję). 

   
suche zapalenie spojówek przebiegające przy zakażeniu wirusem nosówki
   

Grudkowe zapalenie III powieki to bardzo częsta przypadłość u psów ras dużych i olbrzymich. Podatne na występowanie tej choroby są m.in. (dogi niemieckie i rottweilery - przypomnijmy jedni z protoplastów CTR-a). Choroba to dotyczy szczególnie młodych psów w wieku ok. 6 do 18 miesięcy i w większości przypadków ustępuje samoistnie w wieku ok. 2-3 lat. Zdrowa trzecia powieka zwana często "migotką" kształtem zbliżona do trójkąta ma blado-różowy kolor i umieszczona jest w przyśrodkowym kącie oka (bliżej nosa). U zdrowego psa normalnie trzecia powieka nie jest widoczna, czasami, kiedy pies śpi, może się ona trochę wysunąć i wtedy można ją zauważyć (charakterystycznie przykrywa ona gałkę oczną).

 

Trzecia powieka, znajdująca się pomiędzy powieką dolną a gałką oczną, zbudowana jest z chrząstki, na której powierzchni znajduje się gruczoł łzowy i grudki limfatyczne (chłonne) pokryte łącznie spojówką. Grudki te, wchodzące w skład układu odpornościowego, pełnią funkcję obronną, przed infekcjami o rozmaitym podłożu (wirusowym, bakteryjnym, czy grzybiczym). W momencie zakażenia, objętość grudek powiększa się, w skutek namnażania się komórek obronnych. Grudki przy każdym ruchu oka zaczynają  je drażnić  i działają niemal jak "tarka". W krótkim czasie mogą powodować silne podrażnienie oka, zaczerwienienie, łzawienie.

 

W przypadku łagodnej formy stosuje się leczenie miejscowe w postaci podawania środków przeciw-zapalnych lub również antybiotyków, jeśli doszło do zakażeń na tle bakteryjnym. Kuracja taka jest długotrwała i może trwać nawet do osiągnięcia przez psa progu wiekowego, w którym schorzenie ustępuje samo. Jednak gdy zapalenie posiada charakter przewlekły, a przyrost komórek jest znaczny, grudki powiększają się do bardzo dużych rozmiarów. Pojawia się wysięk z oka, często o ropnym charakterze, oko jest silnie zaczerwienione i sprawia zwierzęciu duży ból, praktykuje się leczenie operacyjne mające na celu usunięcie zainfekowanych grudek (mrożenie lub też skrobanie) - operacja ta nie daje jednak pewności, że schorzenie to nie odnowi się w przyszłości.

   
grudkowe zapalenie III powieki
   

Zaćma to schorzenie, które może wystąpić u psa w różnym wieku, podobnie jak różne mogą być jego przyczyny. Choroba charakteryzuje się całkowitym lub częściowym zmętnieniem soczewki, które skutkuje postępującą utratą wzroku. Choroba występuje stosunkowo często u psów i jest jedną z głównych przyczyn stwierdzanej u psów ślepoty.

 

Soczewka w zdrowym oku pełnie bardzo ważną funkcję. Dzięki swojej dwuwypukłej budowie, przezroczystości i zdolności do zmiany kształtu, skupia promienie światła tak, aby tworzyły ostry obraz na siatkówce oka. W sytuacji, gdy soczewka traci przezierność, odbierane bodźce świetlne ulegają stopniowemu rozmywaniu - zwierzak ślepnie.

 

Przyczyn zmętnienia soczewki jest bardzo dużo. Wśród nich na pierwszy miejscu znajdują się czynniki dziedziczne. Wyróżniamy pierwotną, wrodzoną postać zaćmy, która może być przenoszona jako cecha dominująca lub recesywna. Psy, których rodzice cierpieli z powodu zaćmy, dziedziczą po nich tę przypadłość. W tym przypadku, pierwsze objawy choroby mogą pojawić się już u kilkumiesięcznych szczeniąt.

 

Drugą również często występującą zaćmą jest postać wtórna, która powodowana jest przez różnorodne przyczyny: pourazowe, toksyczne, niedobory żywieniowe, a także towarzyszy wielu chorobom zapalnym gałki ocznej oraz ogólnoustrojowym zaburzeniom metabolicznym (np. cukrzyca i hipokalcemia). Cukrzyca rzadko występuje u młodych osobników - dlatego zaćma spowodowana tą przypadłością zwykle diagnozowana jest u dorosłych czworonogów. Kolejną przyczyną katarakty są zatrucia dialdehydami oraz naftalenami - związkami chemicznymi używanymi w różnych gałęziach przemysłu. Także porażenie prądem i wynikający z niego wstrząs elektryczny może skutkować rozwojem schorzenia. Dodatkowo podeszły wiek czworonoga predysponuje go do wystąpienia zaćmy starczej. Pozostałymi czynnikami usposabiającymi są: wrodzone wady oka, ogólnoustrojowe schorzenia metaboliczne oraz błędy genetyczne. Przeciętnemu posiadaczowi psa wcale nie jest łatwo rozpoznać symptomy postępującego schorzenia, bowiem psy nawet ze sporą utratą wzroku potrafią się doskonale adoptować do sytuacji i poruszać w znanym mu otoczeniu. Zauważalnym objawem schorzenia są zmiany w wyglądzie oczu. U zdrowego psa, przez źrenicę i przezierną soczewkę, widać ciemne dno oka, natomiast u czworonoga z rozwijającą się zaćmą widoczne są biało-żółte, charakterystyczne zmętnienia.

 

Dotychczas nie udało się opracować skutecznego leczenia farmakologicznego tej choroby. Wybór istnieje pomiędzy technikami operacyjnymi, wśród których największą skuteczność ma fakoemulsyfikacja. Polega ona na ultradźwiękowym rozdrobnieniu upośledzonej soczewki, a następnie usunięciu jej mas. Można wszczepić nową, sztuczną soczewkę.

 

Soczewkę wewnątrzgałkową wszczepia się bezpośrednio po usunięciu soczewki uszkodzonej i u psa powinna ona mieć wartość 40 dioptrii. Powrót do pełnego widzenia u psa wynosi zwykle dwa tygodnie od operacji. Poprzedzony jest regularnym wpuszczaniem kropli (wielokrotnie w ciągu dnia) niwelujących zapalenie błony naczyniowej oka. Niestety koszta tej metody są bardzo wysokie i oscylują w granicach ponad 2 tys. złotych od jednego oka. W związku z tym, że zaćma może mieć podłoże genetyczne stanowczo odradza się wprowadzanie do hodowli zwierząt ze stwierdzoną zaćmą.

   
zaćma
   

Jaskra to grupa chorób oczu obejmująca wiele jednostek chorobowych, w których na skutek podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego dochodzi do upośledzenia procesu widzenia. Ogólnie jaskrę można podzielić na pierwotną i wtórną. W jaskrze pierwotnej przyczyna, która powoduje utrudniony odpływ cieczy wodnistej z oka, nie jest wynikiem żadnej innej choroby oka. Taki rodzaj jaskry przekazywany jest z rodziców na potomstwo. Jaskra wtórna jest postacią jaskry powodowaną inną chorobą oczu, np. urazem, zapaleniem, nowotworem lub chorobami ogólnymi, w przebiegu których dochodzi do podwyższenia ciśnienia śródgałkowego, prowadzącego do uszkodzenia nerwu wzrokowego. W praktyce klinicznej stosuje się również podział anatomiczny wynikający z budowy kąta przesączania. Rozróżnia się tu jaskrę z szerokim, otwartym kątem  i jaskrę z wąskim, zamykającym się kątem
przesączania. W przypadku gdy podwyższonemu ciśnieniu nie towarzyszy zaburzenie widzenia, to mamy do czynienia z nadciśnieniem ocznym. Jaskra jest chorobą nieuleczalną i postępującą, która niszcząc nerw wzrokowy prowadzi do nieodwracalnej ślepoty.

 

Ciśnienie śródoczne zależy od równowagi pomiędzy objętością tworzonego płynu a jego odpływem. U psa za prawidłowe ciśnienie wewnątrz gałki ocznej przyjęto wartości poniżej 25 mmHg. Odpowiednio wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe konieczne jest do utrzymania optycznej krzywizny rogówki, gładkości jej powierzchni i stałego współczynnika załamania.

 

Jaskra powstaje w wyniku zaburzonego odpływu cieczy wodnistej, przy równoczesnym procesie jej stałego wydzielania. Wzrost objętości cieczy wodnistej przekłada się na wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. Zwiększone ciśnienie jest jednym z czynników, które prowadzi do niszczenia komórek zwojowych siatkówki i nerwu wzrokowego.

 

Wzrost ciśnienia śródgałkowego, mechanicznie rozciągając oko, prowadzi także do zaniku siatkówki i naczyniówki, co sprzyja stagnacji krążenia, niedotlenieniu i uwalnianiu neurotoksyn. Ponadto zaburzeniu ulega cyrkulacja składników odżywczych i odbieranie produktów przemiany materii z komór oka. W ostrej fazie jaskry ciśnienie wewnątrzgałkowe jest wysokie, nierzadko osiąga wartość 70–80 mmHg.

 

Oko/oczy robi/ą się bardzo bolesne. Pies chcąc pozbyć się problemu zaczyna nadmiernie pocierać oczy łapami. Ponadto można zaobserwować, zaczerwienienie, mrużenie oczu, łzawienie, światłowstręt. W miarę postępu choroby gałka oczna powiększa się, powodując tzw. woloocze. Na powiększonej gałce ocznej często nie domykają się powieki, co zaburza pracę filmu łzowego i prowadzi do powstania licznych keratopatii. Na skutek obrzęku traci przezierność powierzchnia rogówki i mogą pojawić się w niej mętne linie zwane liniami Haabsa.  Źrenice ulegają rozszerzeniu i przestają reagować na światło. W soczewce na skutek stagnacji krążenia dochodzi do zaćmy. W wyniku zwiększonej przepuszczalności ścian naczyń włosowatych do komór oka wysiękają białka, powodując zapalenie błony naczyniowej oka lub rzekome zapalenie błony naczyniowej oka.

 

Jaskra jest chorobą nieuleczalną i postępującą, która niszcząc nerw wzrokowy prowadzi do nieodwracalnej ślepoty. Celem leczenia jaskry jest utrzymanie widzenia na możliwie najlepszym poziomie Leczenie zachowawcze jaskry polega na neuroprotekcji, czyli zapobieganiu rozwinięcia się choroby w komórkach RGC nie objętych jeszcze procesem chorobowym. W przypadku braku zahamowania choroby leczeniem farmakologicznym można zastosować zabiegi laserowe lub chirurgiczne zmniejszające produkcję cieczy wodnistej lub ułatwiające jej odpływ do przestrzeni podspojówkowej. Wszystkie zabiegi operacyjne mają na celu obniżenie ciśnienia w oku. Gdy wszystkie sposoby obniżenia ciśnienia zawodzą, można wykonać zabieg zniszczenia części ciałka rzęskowego produkującego ciecz wodnistą. Kolejnym sposobem leczenia jaskry u psów jest założenie w oku gonioimplantów. Radykalną metodą postępowania w przypadku nie leczonej i zaniedbanej jaskry, w której doszło do nieodwracalnej ślepoty, jest zabieg usunięcia wszystkich elementów tkanek oczodołu z gałką oczną włącznie.

   
jaskra
   

PRA postępujący zanik siatkówki jest to grupa chorób o podłożu genetycznym stopniowo prowadząca do utraty wzroku i w efekcie do ślepoty. Postępujący zanik siatkówki jest spowodowany mutacjami genów odpowiadających za fizjologiczne funkcje komórek receptorowych siatkówki. Zachodzą w niej procesy fototransdukcji oparte na odbiorze dochodzących do oka bodźców świetlnych, przetwarzaniu ich na impuls nerwowy i przekazywaniu przez nerw wzrokowy korowym ośrodkom wzroku. Choroba występuje w obu oczach równolegle, a widoczne zmiany są symetryczne. Odnotowano ją u ponad stu ras psów.

 

Postępujący zanik siatkówki może występować w dwóch postaciach, jako: uogólniony postępujący zanik siatkówki lub dystrofia nabłonka barwnikowego siatkówki. Postępujący zanik siatkówki jest przekazywany przez rodziców na potomstwo w sposób autosomalny dominujący lub recesywny. Natomiast u psów rasy siberian husky i samojed gen PRA związany jest z chromosomem X.

 

Pierwszym zauważanym objawem choroby jest ślepota zmierzchowa. U psów z PRA obserwuje się rozszerzone źrenice, siatkówka staje się cienka, a jej naczynia krwionośne tracą rozgałęzienia i zanikają. Poprzez taką cienką i ubogą w naczynia krwionośne siatkówkę silnie prześwieca błona odblaskowa, dając wrażenie „świecenia” oka. Następnie zwyrodnieniu ulega krążek nerwu wzrokowego. W zaawansowanym stadium choroby pojawia się zaćma.

 

Ostateczne rozpoznanie stawiane jest na podstawie badania elektroretinografem, które potwierdza zanik odpowiedzi komórek wzrokowych na bodźce świetlne. Badanie okulistyczne można przeprowadzać u psów powyżej 12-tego miesiąca życia, a najlepiej po ukończeniu 18 miesięcy. Chorobę można również wykryć wykonując w każdym momencie życia psa test DNA (można w ten sposób przetestować także szczenięta).


Możliwe wyniki badania:
- P.R.A. czysty - genotyp A (Optigen) N/N (Laboklin);
- P.R.A. nosiciel - genotyp B (Optigen), N/PRA (Laboklin);
- P.R.A. chory - genotyp C (Optigen) PRA/PRA (Laboklin).

   
Zdrowe oko PRA
   

Lista okulistów uprawnionych do badania oczu pod kątem chorób genetycznych i wydania europejskiego certyfikatu

 

Badania oczu są bezbolesne i nieinwazyjne, pozwalają wykluczyć choroby tego narządu - w większości badania ukazują stan kliniczny oczu. Koszt badania uzależniony jest od zakresu badania i wydania certyfikatu 100-150 zł. W rasie Czarny terier rosyjski nie ma obowiązku wykonywania żadnych badań oczu dopuszczających do hodowli, nie mniej jednak dla osób, które chciałby we własnym zakresie takie badania u swoich psów wykonać, podajemy listę uprawnionych do tego lekarzy:

Prof. dr hab. Ireneusz Balicki
Akademia Rolnicza, Katedra i Klinika Chirurgii Zwierząt
ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin
tel. 603 066 376

dr n. wet. Przemysław Bryła
ul. Hawajska 16 Warszawa
tel. 22 644 91 28

 

lek. wet. Jacek Garncarz
ul. Grupy AK "Północ" 2 lok. U 10, Warszawa
tel. 22 858 80 62

 

lek. wet. Tomasz Garstecki

ul. Kościuszki 41/47, Toruń

tel. 56 623 15 87

 

dr Zdzisław Kiełbowicz
Katedra i Klinika Chirurgii
tel. 71 320 53 40
Gabinet ul. Karłowicza 36, Zalesie, Wrocław
tel. 071 348 39 58


dr n. wet. Marcin Lew
Katedra i Klinika Chirurgii Okulistyka Weterynaryjna UWM Olsztyn
ul. Oczapowskiego, Olsztyn
tel. 89 523 41 52 kom. 606 917 188

lek. wet. Oliwia Lis-Łobaczewska
ul. Powstańców Śląskich 101, Warszawa
tel. 22 638 39 14 kom. 692 199 452

 

dr Jacek Madany

AR LUBLIN Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Zwierząt

ul. Głęboka 30, Lublin

tel. 81 445 61 84

dr Marcin Pikiel
ul. Gałczyńskiego 18 Gdańsk
tel. 58 522 12 54

 

dr Krystyna Ratajska Michalak

ul. Różana 71, Warszawa

tel. 22 845 01 96

ul. Podleśna 57, Warszawa

tel. 22 832 27 28

lek. wet. Paweł Stefanowicz
Klinika Weterynaryjna "Arka"

ul. Chłopska 2A, Kraków
tel. fax: 12 658 83 65

 

lek. wet. Jacek Szulc

ul. Kościuszki 22, Zgierz

tel. 42 715 28 98

 

Opracowane przez Redakcję Świata Czarnego Teriera

 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne, materiały już opublikowane na Portalu Świat Czarnego Teriera oraz:

- "PRA, czyli postępujący zanik siatkówki. Część I. Przyczyny i sposoby diagnozowania u psów." Lek. wet. Magdalena Larska, Dwumiesięcznik ZKwP PIES, Nr 3 (299) 2003;

- Atlas chorób oczu psów i kotów N. Millichamp, J. Dziezyc wyd. I polskie pod red. Z. Kiełbowicza Elsevier Urban & Partner Sp. z o.o 2007;

- Suche zapalenie rogówki i spojówek u psów Życie Weterynaryjne • 2007 • 82(8);

- Jaskra u psów i kotów, Życie Weterynaryjne • 2007 • 82(4);

- Wybrane choroby siatkówki u psów,  Życie Weterynaryjne • 2007 • 82(3);

 

 

Copyright by Świat Czarnego Teriera. All Rights Reserved.

Kopiowanie ze strony zdjęć, grafiki, treści i innej zawartości Portalu Świata Czarnego Teriera, bez zgody właściciela jest zabronione.

Projekt i wykonanie Narodziny Gwiazdy

Stronę najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024 x 768